Over motivatie en motivatieproblemen wordt ontzettend veel onderzoek gedaan en veel gepubliceerd. Hieronder noemen we de belangrijkste theorieën en modellen die inzicht geven in motivatie(-problemen) en ook oplossingen aanreiken. Daaronder zullen de theorieën verder kort worden toegelicht en waar mogelijk voegen we literatuur en/of links toe.

Toelichting
Veel van onderstaande beschrijvingen zijn deels ontleend aan het boek: Gemotiveerd lesgeven van Anja Ros, ed. 2014


1.Pyramide van Maslow

De behoeftepyramide van Maslow (1943) gaat ervan uit dat een mens eerst zijn basisbehoeften vervult, voordat hij aan hogere behoeften (zoals zelfontplooing (= leren) toekomt. Kritiek is dat mensen lang niet altijd die volgorde aanhouden.

2. Verwachttingstheorie (Vroom 1996)

Volgens de verwachtingstheorie is motivatie in een formule te beschrijven:
Motivatie=verwachting x beloning x waarde

Als een leerling op een (of meerdere) aspect laag scoort is de motivatie ook laag. Een leerling heeft een hoge motivatie als (1) de verwachte extra inzet ook iets oplevert, (2) als de verwachte beloning voor hem/haar interessant is en (3) als een leerling veel waarde hecht aan de leerprestatie en de beloning.
Kritiek op deze theorie is dat er in de praktijk nog (veel) meer aspecten een rol spelen in de motivatie van leerlingen.

3.Attributietheorie (Weiner, 1985)

Bij deze theorie hangt de motivatie samen met de attributies: de factoren waaraan een mens zijn succes of falen toeschrijft. Daarbij onderscheidt men interne en externe attributies en de mate waarin zij mogelijkheden hebben om deze te beïnvloeden. Daaruit ontstaat de volgende matrix.

4.Flowtheorie, Csikzentmihalyi, 1990

Motivatie hangt hierbij samen met het begrip Flow wat omschreven wordt als: “je volledig in beslag wordt genomen door wat je doet, je bent je niet meer bewust van je omgeving. Je bevindt je in een staat van hoge concentratie”. Die flow vindt vooral plaats bij grote uitdagingen en hoge mate van competentie. Ook dit resulteert in de volgende matrix:

5.Fixed mindset versus Growth mindset, Carol Dweck, 2007